RAS10 Dökümanı

Transistör/MOSFET Güç Yükselteçleri » Transistörlü ve MOSFET'li (solid state) ses yükselteçleri ile alakalı soru(n)lar

Cevap: RAS10 Dökümanı

Okunmamış iletigönderen hoparlör » 29 Haz 2009, 12:17

hoparlör yazdı:Kırpılma varsa bu durumda bias ayarlamasında sorun vardır sanırım. Cuma günü Nico birkaç yorumda bulunmuştu, kısaca aktarıyorum.

Öncelikle güç kaynağının desteklenmesi gerekir, düşük bir voltajda çalıştırıldığı için ucuz kondansatörlerle büyük bir rezervuar oluşturulması kolay olacaktır. 10V ile 8W rms güç elde edilecektir, bu da verimli hoparlörler kullanıldığında oldukça yeterli olacaktır. Ayrıca bias doğru ayarlandığında, 1.2 amper aktığında kanal başına güç tüketimi yaklaşık 24W olacaktır. Devre çalıştığında boşta bile single-ended class A çalışmaya devam edecektir ve bias ile ayarlanan akım aşıldığında sinyal bozulacak ve distorsiyon %100 olacaktır. Bu Class A'nın kötü tarafıdır, bias üretilebilecek en yüksek sinyal seviyesini belirlemektedir. Bias artırılması ise güç kaynağında daha fazla destek ve soğutucularda daha fazla ısı demektir. Bunun yerine daha verimli push-pull Class A'ya geçilebilir ama ses açısından single ended class A'nın yerini hiçbir şey dolduramaz.


Dün gece çevirdim Nico'nun gönderdiklerini ama maalesef henüz voltaj ölçümleri konusunda bir geri dönme olmadı. Çok önceden yaptığı bir devre olduğu için zaten bilgisayarı da yıldırım çarptı, bizim ihtiyar hatırladıkça günlük koşuşturmacası içinde yazıyor.

Bu arada hesaplama yaklaşımı farklı olabilir, aslında yaklaşım farklılığı olmaması gereken bir konu bu. Sosyal bilimlerde farklı yaklaşabilirsiniz ama temel fizik kurallarını ben böyle yaklaştım deyip değiştirirseniz ya matematiği görmezden gelirsiniz ya da fiziği. Bu yüzden Nico'nun tavsiyeleri açıkcası sorgulanmalıdır ve bu konuda özellikle Dr.'un daha önceden uyarıları vardı, dikkate alınmalıdır. Ben kendi adıma bu farklılıkları araştırıp daha fazla öğrenme fırsatı ediniyorum.

Devre Nico Ras'a ait olduğundan çalıştırılması konusunda onun uyarılarını da dikkate almalıyız. Nico'nun çalışmaları maalesef biraz karışık ve tüm dünyada farklı versiyonlarla gerçekleştirildiğinden biraz toparlanmaya ihtiyacı var. Ben ister istemez böyle bir misyona soyunmuş oldum. Dolayısıyla sizlerden gelen tüm uyarı ve eleştiriler bu anlamda büyük katkı sağlayacaktır.

Bazı konularda benim yazdıklarım ile Dr.un bu olmaz dedikleri arasında kalabilirsiniz. Kesinlikle Dr.u dikkate alın, benim asıl görevim neden böyle bir farklılık olduğunu araştırmak. Çoğu zaman uygulamadan memnunsanız kaç Watt'a kadar Class A çalışıp çalışmadığı önemli olmayabilir. Ama zaman geçtikçe aslında bunun çok da önemli bir hal almaya başladığını da göreceksiniz. Bu yüzden teoriyi hafife almayalım, uygulama ile teoriyi her zaman karşılaştıralım, ilerlemenin tek yolu bu gibi görünüyor.

Kolay gelsin.
hoparlör
DIY Audio Gurusu
 
İleti: 1844
Kayıt: 02 Eyl 2007, 19:30
İl: İstanbul


Cevap: RAS10 Dökümanı

Okunmamış iletigönderen hacı » 29 Haz 2009, 12:52

Slm arkadaşlar hepinize kolay gelsin
Konuyu başından beri takip edemedim ama sanırım devrenin çalışmasında bir problem olmuş
Bu devreyi daha önce bende yapmıştım,ama bizde bir problem olmamıştı,baskı devre bize biraz sorun çıkardı diyebilirim(sorunumuz:yolların kalkması)bu yüzden tekrardan çizdim,belki işinize yarar diye eklemek istiyorum(sanırım biraz geç oldu)
download linki: http://www.mediafire.com/?sharekey=4222 ... f6e8ebb871
Resim
hacı
DIY Audio Gurusu
 
İleti: 266
Kayıt: 15 Tem 2007, 18:56
İl: İstanbul

Cevap: RAS10 Dökümanı

Okunmamış iletigönderen e_cag » 29 Haz 2009, 12:54

Selamlar,

Geçen haftasonu MPSA'ları ve yeni düzgün trimpotları aldım, bu hafta içi ikinci kez montajı tamamlayıp bir kez daha deneyeceğim.

İlk yaptığımda mosfetleri kalın kalın lehimlemiştim, söküp kontrol etme işine girmedim. Hala mosfetlerin durumunu bilmiyorum. Haftasonu yeni mosfetler de aldım ama %90 sahte göründüler (Kılavuz'da kalmamıştı maalesef, başka yerden aldım aceleyle). Daha önce aldığım IR damgalı olanların bacakları lehim kaplıydı, ST malı olanlar kaplı değildi. Yeni aldıklarım da sözde IR ürünü ama bacakları kaplanmamış. Yine de deneyeceğim.

Sonuçta devreyi toparladığımda iki tane olacak ama hangi sırayla olur, bilmiyorum henüz. Dökümantasyon konusunda ben de katkıda bulunmaya çalışacağım. Final devreye bağlı olarak pdf dosyasını güncellemeyi, sonradan eklediğim Miller kondansatörlerini de dahil ederek yenilediğim baskı devreyi ve yerleşim planını eklemeyi, transistörlerin yönünün karışmaması için yerleşim planı üzerinde e b c işaretlemesi yapmayı, parça listesini güncellemeyi düşünüyorum. Sonuçta aslından sapmamış, ayarlanmamış temel devrenin tek dökümanı ortaya çıkmış olacak.

Voltajlara ihtiyacım var kontroller için ama belki devreyi olduğu gibi çalıştırıp bias ayarlayıp voltajları kendim ölçerek daha sonrasında rehberlik etmek üzere dökümana eklerim. Çıkış gücü konusunda SE için Doktor'un hesapları doğru, zaten Nico'nun 8 ohm'a 5W çıkış için yaptığı hesaplarla çelişen bir hesap yok gördüğüm kadarıyla. 6 ohm hoparlörlerimde 10W elde etmek için, devreyi faal hale getirdikten sonra ısıyı takip ederek bias akımını 1.3A seviyesine (mümkün olursa biraz daha güç için biraz daha yukarıya) çekmeyi planlıyorum. Sonuçta kullandığım trafonun akım kapasitesi iki kanalın sürekli isteyeceği toplam 2.5-3 amper ve fazlasını kaldıracak gibi görünüyor.

Bu hafta olacak İnşallah! :D
Yaptım yaptım kutulayamadım.
Kullanıcı avatarı
e_cag
DIY Audio Gurusu
 
İleti: 1416
Kayıt: 10 Oca 2008, 02:06
Konum: Istanbul
İl: İstanbul
Meslek: Kimyager

Cevap: RAS10 Dökümanı

Okunmamış iletigönderen drhardware » 29 Haz 2009, 14:55

Arkadaşlar,

Gerçi yukarıda sevgili Gökhan konuya değinmiş durumda.. Ancak bu başlık altında bazı temel hesaplamalar konusunda bir kafa karmaşıklığı varmış gibi duruyor.. Oysa metodoloji, parametre veya argümantasyon bakımından her lineer devrenin tâbi olduğu kurallara bu devre de tâbidir. Zaten aksi düşünülemez.

Diğer yandan, Class A bir amplifikatör yapmak fikri ne kadar cazip görünse de temel fiziksel hesaplamalarda yapılabilecek bir hata yüzünden yanlış bir noktaya gitmek veya sonuçtan tatmin olmamak gibi olası hüsranları engellemek adına ve bir kez daha sizlere besleme gerilimi, bias akımı, RMS-Peak akım-gerilim-güç ilişkisi ve class A çalışma koşullarının tespiti kurallarını hatırlatmak istiyorum:

Gerilim, akım ve güç birimleri bakımından RMS (Root Mean Square) = Alternatif akımda "tepeden tepeye" ölçülen değerin ikiye bölünmesinden (tepe değer) elde edilen sonucun kök(2) ye bölünmesiyle elde edilen rakamdır. Efektif (yükte görülen, kullanılabilir) her türlü değer (V, I, P) bu şekilde elde edilir. Efektif değer, tüm lineer hesaplamalarda kullanılan değerdir. Örneğin bir amplifikatörün gücü 100W olarak anılıyorsa bu, o amplifikatörün 100W RMS güç değerine sahip olduğu manasına gelir.

Güç ise ; P= I x V (Güç = Akım x Gerilim) veya I^2 x R (Akım kare x Yük direnci) veya V^2 / R (Gerilim kare / Yük direnci) şeklinde formüle edilir. Bu formülden eğer RMS güç elde edilmek isteniyorsa o zaman V ve I parametreleri de RMS olarak ele alınmalıdır. Aksi takdirde Peak (tepe) güç elde edilir.

Class A, çıkış katı transistörünün ya da transistörlerinin her durumda kısmen ya da tamamen akım geçirir halde bulunması ile elde edilen çalışma koşuludur. Bu anlamda en yalın hali olan Single Ended veya daha komplike Push Pull topolojilerinde dizayn edilmiş her türlü Class A amplifikatör için çıkış transistörleri sürekli akım geçirir durumdadır. Bu statüde çalışan bir lineer çıkış katının yüke aktarabileceği maksimum akım miktarı "bias" yani girişine sinyal uygulanmamış halde iken üzerinden akan akım miktarı kadardır. SE çalışan bir Class A amplifikatörünün çıkış katı tek bir paralel transistör grubundan oluştuğu için, bu amplifikatörün yüke aktarabileceği maksimum akım kapasitesi de çıkış grubunun toplam bias miktarı kadardır. Ancak PP çalışan bir Class A amplifikatör için bu limit alt ve üst gruplar bağımsız çalıştığından tek bir transistör grubuna uygulanmış biasın iki katı kadardır. Yani sonuç olarak; X birim bias uygulanmış bir PP amplifikatör ile aynı miktar bias uygulanmış bir SE amplifikatör arasında 2 kat kadar (Class A şartlarında) yüke akım akıtabilme kapasitesi farkı vardır.


Belirttiğim üzere, bunlar genel tasarım ve çalışma koşullarıdır ve dünya üzerinde tasarlanmış her türlü lineer amplifikatör bu kurallara göre çalışır.
Gelelim sevgili Gökhan'ın tercüme etmiş olduğu yeni RAS10 hesaplarına;

10V ile 8W rms güç elde edilecektir:
MOSFET ler çalışabilmek için bir gate tetikleme gerilimine (Vgsth), lineer deyimle bir bias gerilimine gereksinim duyarlar.. Kullanılan IRFP150 kodlu transistör için Vgsth gerilimi source pinine göre 2 ila 4 v arası verilmiştir. Yani en kötü üretilmiş IRFP için tetikleme gerilimi 4v dur. Dolayısıyla lineer sinyal işleme esnasında bu transistörün gate sine uygulanacak sinyalin nominal 4v offsete sahip olması gerekir. Bu da sinyal crossover (0 geçişi) noktasının ve tepe kesim noktasının +4v seviyesinde olmasını gerekli kılar. Eğer IRFP150 mizin tam iletkenlik (full transkondüktans) durumundayken 0 dirence sahip olduğunu, (ki öyle değildir, Rdson=0,055ohm) ve sürüş devrelerimizin de bu MOSFETi tam transkondüktans noktasına kadar sürebileceğini varsayarsak (teorik olarak bu da mümkün değildir) bu durumda sinyalin + alternansında ulaşılabilecek en son nokta Vcc yani + besleme raili olduğundan ve sinyal crossover noktası hali hazırda +4v offset bulunduğundan yük üzerinde oluşturulabilecek + alternansın yüksekliği Vcc den 4v kadar düşük olacaktır. Her ne kadar - alternans için böyle bir fiziksel sınırlama olmasa da, sonuçta geri besleme devresi giriş çiftleri üzerinde bir balans sağladığından aynı sınırlama otomatik olarak - alternans için de geçerlidir.
Dolayısıyla 10(Vcc)-4(Vgsth)= +6v tepe gerilimi (12v tepeden tepeye) ve 8 ohm yük için elde edilebilecek RMS güç;
6 / kök(2) = 4,24.......4,24^2 / 8 = 2,25W RMS dir.

Ayrıca bias doğru ayarlandığında, 1.2 amper aktığında...
8 ohm yük üzerinde 1,2A bias ile elde edilebilecek RMS güç ise;
1,2 / kök(2) = 0,848.......0,848^2 x 8 = 5,76W RMS dir.
Ancak bu gücü elde edebilmek için gerekli olan besleme gerilimi +/-10v değil yaklaşık +/-13,6V RMS dir.

Uygulamacı arkadaşların (burada sadece Emin oluyor sanırım :mrgreen: ) bu hesaplamaları dikkate alarak biaslarını ayarlamaları ve güç beklentisine girmeleri gerekmektedir.

Kolay gelsin.
Kullanıcı avatarı
drhardware
Eski Site Sorumlusu
 
İleti: 1072
Kayıt: 12 Arl 2006, 17:08
İl: Ankara

Cevap: RAS10 Dökümanı

Okunmamış iletigönderen e_cag » 29 Haz 2009, 16:49

Hmm, ben buna bir çalışayım. Bu mesaja bol bol döneceğim zaman içinde. Benim hoparlörlerin 6 ohm olduğunu da hesaba katınca elde edeceğim güç daha da azalıyor. Zaten asıl beklentim yüksek güç değildi gerçi; se class a'yı duymak için maliyetini ve pcb'nin hazır olmasını da hesaba katınca en uygun başlangıç çözümü gibi görünüyor bana hala. Sıcaklık, soğutucu boyutu gibi konularda da pratik tecrübe sahibi olmuş olacağım. Gücü artırabilmek için, yeterli olacak soğutucu boyutlarını kestirdikten sonra trafoyu değiştirmem gerekecek... Ondan önce mosfetlerin açıp açmadığını kontrol edip devreye doğru düzgün yol vereyim. Diğer ihtimal, devreyi doğrudan +- 15V ile besleyip bakayım çalışacak mı.

Çok teşekkürler Doktor.
Yaptım yaptım kutulayamadım.
Kullanıcı avatarı
e_cag
DIY Audio Gurusu
 
İleti: 1416
Kayıt: 10 Oca 2008, 02:06
Konum: Istanbul
İl: İstanbul
Meslek: Kimyager

Cevap: RAS10 Dökümanı

Okunmamış iletigönderen e_cag » 30 Haz 2009, 12:44

İkinci denemede de değişen birşey yok. Beslemeyi +-22V'a çıkardığımda mosfetleri biraz ısıtmayı başardım :) ama yine verdiğim girişe eş seviyede çıkış duyuyorum :( . Ampermetremde bir sorun olduğu da kesin ama mosfetlerden öncede de birşeyler aramam gerekecek. Şemayı ezberleyeyim önce bir.
Yaptım yaptım kutulayamadım.
Kullanıcı avatarı
e_cag
DIY Audio Gurusu
 
İleti: 1416
Kayıt: 10 Oca 2008, 02:06
Konum: Istanbul
İl: İstanbul
Meslek: Kimyager

Reklamlar

Cevap: RAS10 Dökümanı

Okunmamış iletigönderen e_cag » 01 Tem 2009, 18:01

hacı yazdı:Slm arkadaşlar hepinize kolay gelsin
Konuyu başından beri takip edemedim ama sanırım devrenin çalışmasında bir problem olmuş
Bu devreyi daha önce bende yapmıştım,ama bizde bir problem olmamıştı,baskı devre bize biraz sorun çıkardı diyebilirim(sorunumuz:yolların kalkması)bu yüzden tekrardan çizdim,belki işinize yarar diye eklemek istiyorum(sanırım biraz geç oldu)
download linki: http://www.mediafire.com/?sharekey=4222 ... f6e8ebb871
Resim

Verdiğiniz resimdeki değerlerle, herhangi düzenleme, değişiklik istemeden çalıştı mı?

PCB'yi değiştirmeyi düşünür oldum ben de bir yandan. Yakın zamanda temin ettiğim soğtucular için tasarımı biraz değiştirmek iyi olabilir belki.
Yaptım yaptım kutulayamadım.
Kullanıcı avatarı
e_cag
DIY Audio Gurusu
 
İleti: 1416
Kayıt: 10 Oca 2008, 02:06
Konum: Istanbul
İl: İstanbul
Meslek: Kimyager

Cevap: RAS10 Dökümanı

Okunmamış iletigönderen hacı » 01 Tem 2009, 23:50

merhaba e cag
Geçenlerde eski malzemeleri karıştırırken aralarından ras10nun plaketi çıktı,üzerinde bazı değerleri değiştirmişiz,bu değişimleri sonradan yaptığımız için baskı devreye aklemeyi unutmuşum buraya tekrardan yeni bir görünüm koyuyorum.
Devrenin üzerinde mosfetler olmadığından deneyemedim ama en son hatırladığım kadarı ile(devreyi 5-6 ay önce yaptık yanlış hatırlıyor olabilirim)devre sorunsuz çalışmıştı,şu sıralar çok fazla boş zamanım olmadığından deneyemiyorum eğer boşluk olursa denerim tekrar,eğer değişiklik yapacaksan bu değerlere göre eski pcbin üzerinde deneme yapabilirsin
kolay gelsin
Resim
hacı
DIY Audio Gurusu
 
İleti: 266
Kayıt: 15 Tem 2007, 18:56
İl: İstanbul

Cevap: RAS10 Dökümanı

Okunmamış iletigönderen e_cag » 02 Tem 2009, 00:04

Çok teşekkür ederim hacı. Şemadaki değerlerle kısmen sonuç alacağım gibi. Senden gelen değerleri de inceleyip kendi devremde sorun hakkında fikir çıkarabilirim belki veya aynen uygulaypı denerim.
Yaptım yaptım kutulayamadım.
Kullanıcı avatarı
e_cag
DIY Audio Gurusu
 
İleti: 1416
Kayıt: 10 Oca 2008, 02:06
Konum: Istanbul
İl: İstanbul
Meslek: Kimyager

Cevap: RAS10 Dökümanı

Okunmamış iletigönderen Ersoy » 05 Tem 2009, 22:14

Emin ciğim

Rica etsem birtane veya birkaç resim, koyabilirmisin.

Soğutucuyu merak ediyorum ras10 üstündeyken.
Kainat, düşünceleri değil, hareketleri alkışlar.
Ersoy
DIY Audio Gurusu
 
İleti: 455
Kayıt: 22 Şub 2007, 15:49
Konum: istanbul

ÖncekiSonraki

Transistör/MOSFET Güç Yükselteçleri


 


  • Bu konular da ilginizi çekebilir:
    Cevaplar
    Gösterim
    Son ileti
  • RAS10
    gönderen ekosis » 22 Tem 2013, 13:39
    1 Cevaplar
    1004 Gösterim
    Son ileti gönderen hamist Son iletiyi göster
    22 Tem 2013, 13:51

Kimler çevrimiçi

Bu forumu görüntüleyenler: Google [Bot] ve 1 misafir